گزارش از: طیبه شایان
همزمان با رشد جمعیت، افزایش استفاده از خودروی شخصی و گسترش شهرنشینی، ترافیک به یکی از مهمترین چالشهای کلانشهرهای ایران تبدیل شده است؛ چالشی که تنها به کندی حرکت خودروها محدود نمیشود و پیامدهایی چون افزایش تصادفات، تلفات جانی، آلودگی هوا و کاهش کیفیت زندگی شهری را به دنبال دارد. آمار رسمی نشان میدهد ایران سالانه بیش از ۲۰٬۰۰۰ نفر کشته در حوادث رانندگی دارد و بین حدود ۲۰۰٬۰۰۰ تا ۳۰۰٬۰۰۰ نفر نیز زخمی یا معلول میشوند، که بخش عمدهای از آنها جوانان، زنان و کودکان هستند و هزینهای سنگین بر اقتصاد کشور تحمیل میکند.
به گزارش خبرنگار تانیش نیوز، بابک رضیمنش، مدیرکل دفتر فنی استانداری آذربایجان شرقی، در جلسهای که از سوی «رسانهیار» برگزار شد، در گفتوگو با خبرنگاران اظهار کرد: کلانشهرها امروز در حوزههای اجتماعی، اقتصادی و بهویژه حملونقل با فراز و نشیبهای متعدد روبهرو هستند، اما تجربه جهانی نشان میدهد که با تدبیر درست، میتوان این چالشها را به فرصت تبدیل کرد. در سطح جهانی نیز بیش از ۱.۲ میلیون نفر هر سال در اثر حوادث رانندگی جان خود را از دست میدهند و ۲۰ تا ۵۰ میلیون نفر دیگر زخمی یا معلول میشوند، که بخش زیادی از آن در کشورهای کمدرآمد و متوسط رخ میدهد.
وی با تأکید بر نقش انسان در فرآیند توسعه افزود: چیزی به نام کشورهای توسعهیافته وجود ندارد، بلکه انسانهای توسعهیافته عامل اصلی پیشرفت هستند. در بسیاری از کشورها حتی موضوعاتی مانند پسماند نیز به فرصت تبدیل شده و نگاه نوینی به مدیریت شهری شکل گرفته است. در این مسیر، نقش رسانهها در آگاهیبخشی و فرهنگسازی بسیار تعیینکننده است.
رضیمنش با اشاره به رویکردهای نوین مدیریت ترافیک در دنیا گفت: در بسیاری از شهرهای پیشرفته، ترافیک دیگر یک بحران تلقی نمیشود، بلکه بهصورت پایدار مدیریت شده است. در ایران نرخ مرگومیر جادهای حدود ۲۰ تا ۲۴ نفر به ازای هر ۱۰۰٬۰۰۰ نفر جمعیت است که بسیار بالاتر از میانگین جهانی (حدود ۱۸ نفر) و بسیاری از کشورهای همرده است. هدف این رویکردها، حرکت از شبکهای از خودروها به سمت شبکهای از انسانهای متعهد، مسئول و قانونمدار است.
وی ادامه داد: تبریز نیز در مسیر طراحی و اجرای مطالعات جامعهمحور قرار گرفته و هر اقدام عمرانی نیازمند پشتوانه علمی، اجتماعی و کارشناسی است. اگر فرآیند تصمیمسازی بهدرستی طی شود، خروجی آن تصمیمهای دقیق و اثربخش خواهد بود. در همین راستا، «طرح جامع حملونقل تبریز» در حال پیگیری است.
در ادامه این نشست، محمدرضا روشنی، معاون حملونقل و ترافیک شهرداری تبریز، با اشاره به ابعاد گسترده معضل ترافیک گفت: ترافیک یکی از مشکلات بزرگ در سطح جهان و کشور است. تبریز سال گذشته از نظر شدت ترافیک رتبه دوم کشور پس از تهران را داشت، اما با اقداماتی که امسال انجام شد، به رتبه سوم رسیدیم و در عین حال، رتبه اول کشور را از نظر بهبود وضعیت ترافیکی به دست آوردیم.
وی با اشاره به بودجه شهرداری تبریز افزود: بودجه شهرداری حدود ۴۰ هزار میلیارد تومان است که ۷۰ درصد آن به بخش عمرانی اختصاص دارد و بیش از ۶۰ درصد از این بخش نیز صرف حوزه حملونقل میشود؛ این موضوع نشاندهنده اهمیت ویژه ترافیک و حملونقل در مدیریت شهری تبریز است.
روشنی با بیان اینکه تعداد خودروها در تبریز نسبت به گذشته افزایش چشمگیری داشته است، تصریح کرد: رشد تعداد خودروها بسیار بیشتر از رشد جمعیت بوده و استفاده بیش از حد از خودروی شخصی، فشار سنگینی بر شبکه معابر شهری وارد کرده است.
وی با تأکید بر دو بُعد اصلی ترافیک یعنی «ایمنی» و «روانی» گفت: کاهش تلفات جانی یکی از مهمترین شاخصهای ایمنی است، اما آمار فوتیهای ناشی از تصادفات رانندگی در ایران بهطور قابلتوجهی بالاتر از بسیاری از کشورهای توسعهیافته است؛ بهعنوان مثال نرخ مرگومیر در آلمان حدود ۴ نفر به ازای هر ۱۰۰٬۰۰۰ نفر است، در ترکیه حدود ۸ نفر و در آمریکا حدود ۱۲ نفر، در حالی که ایران این عدد را بسیار بیشتر تجربه میکند.
روشنی گفت: روانسازی بیش از حد ترافیک میتواند باعث افزایش سرعت خودروها و در نتیجه افزایش تصادفات شود. رویکردهای خودرومحور مانند توسعه بیرویه معابر، راهکاری پرهزینه و ناپایدار است، در حالی که رویکرد انسانمحور با توسعه حملونقل عمومی، پیادهراهها، دوچرخهسواری و مترو، مسیری است که امروز بسیاری از کشورهای اروپایی در پیش گرفتهاند و حتی آمریکا نیز به اشتباهات گذشته خود در توسعه خودرومحور اذعان کرده است.
روشنی با اشاره به چالشهای فرهنگی افزود: در ایران، مردم همچنان خودرومحوری را ترجیح میدهند و از دوربینهای کنترل ترافیک استقبال چندانی نمیکنند؛ در حالی که این ابزارها نقش مهمی در کاهش تخلفات، افزایش ایمنی و مدیریت هوشمند ترافیک دارند.
در بخش دیگری از این نشست، سرهنگ جهانگیر جهانگیری، رئیس پلیس راهور شهرستان تبریز، ترافیک را مقولهای چندوجهی دانست و گفت: آموزش، اجرای مقررات و مهندسی ترافیک باید بهصورت همزمان و جامع اجرا شوند. در حال حاضر، حدود یک میلیون وسیله نقلیه در سطح تبریز در حال تردد است که تأثیر مستقیمی بر تراکم و ایمنی معابر دارد.
وی با اشاره به تجربه کشورهای دیگر افزود: در بسیاری از کشورها، هزینه استفاده از خودروی شخصی بالاست و همین موضوع شهروندان را به استفاده از حملونقل عمومی سوق میدهد، عاملی که آمار جهانی نشان میدهد در کشورهایی با حملونقل عمومی قوی تعداد مرگومیر جادهای تا ۵۰درصد کمتر است.
رئیس پلیس راهور تبریز با تأکید بر محدودیتهای جغرافیایی این شهر گفت: تبریز امکان گسترش گسترده معابر را ندارد و باید به سمت جابهجایی انسانها حرکت کنیم، نه صرفاً خودروها. احداث پل و روگذر تنها راهکار موقت برای باز کردن مسیر خودروهاست و بدون تغییر نگرش، مشکل ترافیک بهصورت ریشهای حل نخواهد شد.