یادداشت از: تانیش نیوز/ بهزاد خیاط
در سالهای اخیر، بازار خودروی ایران به یکی از تلخترین نمونههای ناهماهنگی میان قیمت و کیفیت تبدیل شده است. در حالی که قیمت خودروهای داخلی بهصورت مداوم و بعضاً سرسامآور افزایش یافته، کیفیت محصولات و قطعات نهتنها بهبود محسوسی نداشته، بلکه به اعتقاد بسیاری از مصرفکنندگان و کارشناسان، در مواردی با افت نیز همراه بوده است.
امروز بسیاری از خانوادهها برای خرید یک خودروی اقتصادی باید بخش بزرگی از درآمد و سرمایه زندگی خود را هزینه کنند؛ خودروهایی که در کشورهای پیشرفته سالهاست از رده خارج شدهاند و دیگر استانداردهای روز ایمنی و کیفیت را ندارند. نمونه بارز آن خودروهایی نظیر پراید است که سالها به دلیل ضعفهای ایمنی مورد انتقاد قرار گرفت و هنوز هم آثار آن در ناوگان خودرویی کشور مشاهده میشود.
مردم از خود میپرسند چگونه خودرویی که در یک تصادف نسبتاً ساده دچار آسیبهای جدی میشود، باید با قیمتهایی نجومی به مصرفکننده عرضه شود؟ چرا خریدار ایرانی مجبور است هزینه یک خودروی بهروز را پرداخت کند اما محصولی با فناوری چند دهه قبل دریافت نماید؟
آمار بالای تلفات جادهای نیز نگرانیها را دوچندان کرده است. اگرچه عوامل مختلفی در وقوع حوادث رانندگی نقش دارند، اما نمیتوان سهم ایمنی پایین برخی خودروها و کیفیت نامطلوب قطعات را نادیده گرفت. سالانه هزاران خانواده در سوگ عزیزان خود مینشینند و این پرسش همچنان بیپاسخ مانده است که سهم خودروسازان و نهادهای نظارتی در این میان چیست؟
از سوی دیگر، نبود رقابت واقعی در بازار خودرو موجب شده است مصرفکننده عملاً حق انتخاب چندانی نداشته باشد. محدودیتهای واردات، انحصار تولید و سازوکارهای غیرشفاف قیمتگذاری، شرایطی را ایجاد کرده که خودروسازان بدون نگرانی از رقابت جدی، محصولات خود را با قیمتهای بالاتر عرضه کنند.
افکار عمومی انتظار دارد نهادهای مسئول، سازمانهای نظارتی و دستگاههای متولی با شفافیت بیشتری به این موضوع ورود کنند. مردم حق دارند بدانند دلایل واقعی افزایش قیمتها چیست، منابع حاصل از این افزایشها چگونه صرف بهبود کیفیت میشود و چرا خروجی نهایی همچنان رضایتبخش نیست.
امروز مطالبه اصلی جامعه نه صرفاً کاهش قیمت، بلکه برقراری تناسب میان قیمت، کیفیت و ایمنی است. شهروندان ایرانی شایسته آن هستند که در ازای هزینهای که پرداخت میکنند، خودرویی ایمن، باکیفیت و متناسب با استانداردهای روز جهان دریافت کنند؛ مطالبهای که نه یک خواسته لوکس، بلکه حق طبیعی هر مصرفکننده است.
تا زمانی که پاسخگویی، رقابت و نظارت مؤثر در این صنعت شکل نگیرد، پرسشهای بیشمار مردم درباره چرایی گرانی خودرو و کیفیت نامطلوب آن همچنان بیپاسخ باقی خواهد ماند.
اگر این سرمقاله را برای یک نشریه دانشجویی، محلی یا سیاسی میخواهید، میتوانم نسخهای تندتر و صریحتر با اشاره به «مافیای خودرو»، «انحصار بازار» و «ترک فعل مسئولان» نیز تنظیم کنم.