یادداشت از: رامین شایان
فشار بر ایران همیشه در قالب تحریمهای رسمی و تهدیدهای آشکار نظامی ظاهر نمیشود؛ گاهی مسیرهای تجاری، مناسبات با همسایگان و تحولات سیاسی منطقه نیز به میدان آزمون تبدیل میشوند. آنچه این روزها درباره اعمال محدودیتهای مرزی در برخی همسایگان ایران مطرح میشود، در کنار گزارش روزنامه هاآرتص از تلاشهای اخیر بنیامین نتانیاهو برای شعلهور کردن دوباره جنگ با ایران، پرسش مهمی را پیش روی افکار عمومی قرار میدهد: آیا فشار اقتصادی و تهدید نظامی، دو مسیر جداگانهاند یا در چارچوب یک راهبرد گستردهتر دنبال میشوند؟
علیرضا مجیدی، کارشناس مسائل منطقه، در گفتوگو با رسانه تبیینی نجم مدعی شده است که محدودیتهای مرزی در برخی کشورهای همسایه، از شمالشرق ایران تا پاکستان و عراق، میتواند بخشی از تلاش آمریکا برای کاهش صادرات کشورمان باشد. به گفته او، واشنگتن پس از آنکه نتوانست شمار مورد انتظار کشورها را با تحریمهای هوایی ایران همراه کند، ممکن است اینبار بهدنبال سنجش واکنش تهران در برابر محدودیتهای موردی در مرزهای زمینی باشد؛ رویکردی که در صورت صحت این ارزیابی، میتواند مقدمهای برای فشارهای گستردهتر باشد.
در سوی دیگر این معادله، روزنامه اسرائیلی هاآرتص از تلاشهای گسترده نتانیاهو برای بازگرداندن تقابل نظامی با ایران خبر داده و این تحرکات را در ارتباط با تلاش او برای حفظ قدرت ارزیابی کرده است. چنین گزارشی، بار دیگر این پرسش را مطرح میکند که منافع سیاسی دولت اسرائیل تا چه اندازه میتواند بر تصمیمهای امنیتی و سرنوشت منطقه سایه بیندازد.
پیوند این دو موضوع را باید با دقت بررسی کرد. محدودیتهای مرزی، اگر با هدف مختل کردن تجارت ایران اعمال شوند، تنها یک مسئله گمرکی یا اختلاف دوجانبه نیستند؛ زیرا تجارت مرزی برای اقتصاد مناطق همجوار، اشتغال و معیشت مردم اهمیت دارد. در مقابل، طرح دوباره گزینه جنگ نیز هزینههایی فراتر از مرزهای ایران خواهد داشت و میتواند امنیت و ثبات کل منطقه را با مخاطره روبهرو کند. البته برای اثبات وجود یک طرح هماهنگ میان محدودیتهای مرزی و تحرکات نظامی، شواهد مستقل و مستند بیشتری لازم است.
ایران در برابر هر سناریوی احتمالی، بیش از هر چیز به راهبردی منسجم نیاز دارد؛ راهبردی که هم از منافع ملی و امنیت کشور صیانت کند و هم اجازه ندهد اقتصاد و زندگی مردم به گروگان رقابتهای منطقهای و محاسبات سیاسی دیگران تبدیل شود. اگر محدودیتهای مرزی و تهدیدهای جنگی در یک چارچوب فشار گستردهتر قرار داشته باشند، پاسخ به آن نیز باید فراتر از واکنشهای مقطعی باشد؛ با دیپلماسی فعال، تقویت پیوندهای اقتصادی با همسایگان و حفظ بازدارندگی، بهگونهای که هزینه هرگونه ماجراجویی علیه ایران افزایش یابد.
