یادداشت از: محمدرضا ایازی
نامگذاری معابر و محلهها بخشی از هویت شهری و فرهنگی یک جامعه است. در این زمینه، سیاستها و رویکردهای شهرداری تبریز در سالهای اخیر، بهویژه در مناطق مختلف شهر، محل بحث و نقد بوده است.
مشاهدات نشان میدهد که در مناطقی مانند ولیعصر، آبرسان و سایر مناطق مرفهنشین، نامگذاریها بیشتر بر اساس اسامی گلها، طبیعت، درختان و واژگان پرنشاط و دلپذیر انجام شده است که شباهت زیادی به سبک نامگذاری اروپایی و مدرن دارد. این در حالی است که در مناطق متوسط یا پایینشهر،یا محلات و شهرک های جدید؛ بهویژه شهرک خاوران که بهعنوان یک شهرک مدرن نیز شناخته میشود، نامهایی با مضامین مذهبی، مانند «کوچه نبوت»، رواج دارد.
نامگذاری کوچهها و معابر با اسامی مذهبی، در حالی که این مفاهیم در اعتقادات و باورهای دینی مردم جایگاه والایی دارند، ممکن است در برخی موارد به نتیجه معکوس منجر شود. استفاده مکرر و گاه بیارتباط از این نامها در محیطهای غیرمرتبط، میتواند به نوعی از ارزش و قداست این مفاهیم بکاهد و آنها را به امری عادی و بیاثر تبدیل کند.
از دیگر نکات قابل تأمل، توزیع نابرابر این سبک از نامگذاریها در محلات مختلف شهر است. چرا نامهای مذهبی و اعتقادی عمدتاً به مناطق متوسط و کمتر برخوردار اختصاص داده میشود و در مناطق مرفهنشین خبری از چنین نامها نیست؟ این تفاوت میتواند پیامدهای اجتماعی و فرهنگی گستردهای داشته باشد و حس تبعیض و جداسازی را در میان شهروندان تقویت کند.
این کلمات مقدس و مورد احترام ما مسلمانان، جای هیچگونه شک و شبههای ندارند و احترام به آنها ضروری است. اما اصل موضوع این است که چرا باید این مفاهیم به نامگذاری کوچهها، خیابانها و معابر اختصاص یابد؟ این انتخاب باید با توجه به ویژگیهای اجتماعی و فرهنگی هر منطقه و با رعایت حساسیتهای عمومی صورت گیرد.
بهعنوان نمونه، یکی از کوچههای شهرک خاوران اخیراً با نام «کوچه نبوت یک» نامگذاری شده است و ظاهراً شهرداری منطقه ۹ در نظر دارد این نام را به «نبوت ۱۲۴ هزار» گسترش دهد!
این نوع نامگذاریها بیشتر با زیارتگاهها، مساجد، حسینیهها و مراکز مذهبی و دینی مرتبط است تا با کوچهها، خیابانها و میدانها. همه کائنات متعلق به خدای متعال است و بندگان او حق دارند در فضای عمومی شهر نظرات، سلایق و عقاید خود را به شکلی آزادانه و برابر ابراز کنند.
این موضوع نه تنها نشاندهنده احترام به باورهای دینی است، بلکه بهطور مستقیم با عدالت اجتماعی و رعایت حقوق مدنی و شهروندی ارتباط دارد.
این رویکرد انتخابی و گزینشی چه توجیهی دارد؟ چنین سلیقهای چگونه با هویت شهری و احترام به مفاهیم اعتقادی سازگار است؟ انتقادها بر این باور است که نبوت، بهعنوان یکی از اصول دین و عنصری والا در باورهای اسلامی، نباید با استفاده در نامگذاریهای بیقاعده و گسترده به امری تنزلیافته تبدیل شود.
پیشنهاد برای اصلاح
ضروری است کمیته نامگذاری معابر شهرداری تبریز، با نظارت مستقیم شهردار محترم تبریز دکتر هوشیار و همکاری جدی کمیسیون تحقیق شورای اسلامی شهر تبریز، انتقادات شهروندان را مدنظر قرار داده و به موارد زیر توجه کند.
به تنوع فرهنگی و اجتماعی توجه کند و از اسامی متناسب با ویژگیهای هر محله استفاده نماید.
اعتدال و احترام به باورهای عمومی را در اولویت قرار دهد و از استفاده نامهای خاص بهصورت گسترده و غیرمرتبط پرهیز کند.
مشورت با شهروندان را بهعنوان یک اصل در سیاستگذاریهای نامگذاری لحاظ نماید.
پژوهش علمی درباره تأثیرات روانی، فرهنگی و اجتماعی نامگذاریهای معابر انجام دهد تا تصمیمات بهتر و منصفانهتری اتخاذ شود.
مطمئن باشید این اقدامات میتواند به تقویت حس تعلق شهروندان به محلههای خود، ارتقای هویت شهری و کاهش احساس تبعیض و نابرابری کمک کند.