معاون امور جوانان وزارت ورزش و جوانان با تأکید بر قرار گرفتن ایران در حساسترین مقطع پنجره جمعیتی، نسبت به پیامدهای بیتوجهی به تحولات جمعیتی هشدار داد و گفت: اگر در این بازه زمانی نتوانیم نرخ رشد جمعیت را به سطحی پایدار و متناسب برسانیم، کشور یک فرصت تاریخی را از دست خواهد داد و آینده توسعه منابع انسانی با چالشهای جدی روبهرو میشود.
به گزارش تانیش نیوز، علیرضا رحیمی در همایش «آینده جمعیت ایران در نگاه صاحبنظران علوم اجتماعی» با اشاره به گزارشهای مراکز آیندهپژوهی اظهار کرد: هشدارها درباره وضعیت جمعیت نباید صرفاً ایجاد نگرانی کند، بلکه باید زمینهساز اصلاح سیاستها و تغییر رویکردهای تصمیمگیری باشد. به گفته وی، بر اساس آمارهای بانک جهانی، نرخ باروری در ایران از حدود ۷.۲ در دهه ۱۳۴۰ به ۱.۷ در سال ۱۴۰۰ و حدود ۱.۶ در سال ۱۴۰۳ کاهش یافته است.
رحیمی با مرور سیاستهای جمعیتی کشور افزود: هرچند در دهه ۷۰ قانون تنظیم خانواده با شعار «دو فرزند کافی است» اجرایی شد، اما از سال ۱۳۹۳ و با ابلاغ سیاستهای کلی جمعیت، رویکرد کشور در این حوزه دچار تغییر اساسی شده است.
وی با انتقاد از ناهماهنگی میان نظام آموزش عالی و نیازهای واقعی کشور تصریح کرد: امروز دانشجویانی در رشتههایی آموزش میبینند که مشخص نیست بر چه مبنای نیازسنجی ایجاد شدهاند و چه نسبتی با آینده بازار کار و توسعه کشور دارند.
معاون امور جوانان وزارت ورزش و جوانان با بیان اینکه افزایش نرخ رشد جمعیت تنها دغدغه کشور نیست، خاطرنشان کرد: کیفیت سرمایه انسانی موجود نباید نادیده گرفته شود. دانشگاهها باید متناسب با نیازهای آینده کشور بازتعریف شوند و آموزش از حالت صرفاً نظری به سمت مهارتمحوری، حل مسئله و پاسخ به مسائل واقعی جامعه حرکت کند.
رحیمی همچنین یکی از ضعفهای جدی نظام حکمرانی را فقدان نهادهای تصمیمساز و آیندهنگر دانست و گفت: کشور نیازمند مراکزی است که فارغ از اختلافنظرهای سیاسی، تحولات آینده را رصد کرده و برای آن برنامهریزی کنند؛ حلقهای که امروز بیش از هر زمان دیگری جای آن خالی است.
وی در ادامه به اقدامات انجامشده در حوزه رصد اجتماعی اشاره کرد و افزود: در مرکز رصد اجتماعی جوانان، با پرهیز از رویکردهای شعاری، تلاش شده تصویر دقیقی از وضعیت موجود ترسیم شود. تاکنون حدود شش هزار لایه داده مکانی گردآوری شده که اطلاعات مربوط به ترکیب جمعیتی، بیکاری و آسیبهای اجتماعی مناطق مختلف کشور را پوشش میدهد و مبنای تصمیمسازیهای آینده قرار خواهد گرفت.
دبیر شورای عالی جوانان و نوجوانان کشور در پایان با تأکید بر ضرورت عبور هوشمندانه از شرایط حساس کنونی گفت: عبور از این پیچ تاریخی و تضمین آینده ایران، نیازمند انسجام ملی، حمایت از دولت و تقویت همدلی در سطح جامعه است.
تبریز خاستگاه عقلانیت انتقادی در تاریخ ایران بوده است
دستیار اجتماعی رئیس جمهور و رئیس انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات نیز در این همایش، عامل اقتصادی و امید به آینده را دو عنصر مهم عدم فرزندآوری در کشور دانست و گفت: ما در راستای سیاستگزاری برای افزایش جمعیت و فرزندآوری باید به این دو عامل مهم توجه ویژهای داشته باشیم.
علی ربیعی با اشاره به جایگاه تاریخی تبریز در اندیشه ایرانی گفت: تبریز همواره خاستگاه عقلانیت انتقادی در تاریخ ایران بوده است، از نقش آن در تحول علوم دینی گرفته تا اندیشههایی که علامه طباطبایی از آن با عنوان «گفتوگو با زمانه» یاد میکرد، این سنت فکری، امروز نیز باید در نقد و اصلاح سیاستهای کلان، از جمله سیاستهای جمعیتی، فعال باشد.
وی با اشاره به برخی چهرههای کمتر شناختهشده فرهنگ و اندیشه ایران از جمله شهید سرلشگر محمد باقری و شهیدان باکری، افزود: متأسفانه برخی شخصیتهای ایراندوست و تأثیرگذار در فرهنگ ایرانی آنگونه که شایسته است شناخته نشدند، پاسداشت این چهرهها بخشی از حافظه فرهنگی ماست و نباید در هیاهوی مسائل روز به فراموشی سپرده شود.
وی با تمرکز بر موضوع جمعیت تأکید کرد: هدف از طرح نقدها، تخریب سیاستها نیست، بلکه اصلاح آنهاست. سیاستگذاری جمعیتی کشور نیازمند بازنگری جدی است، از سال ۱۳۹۲ که نرخ باروری حدود ۱.۸ بود تا امروز، با وجود اجرای سیاستهای جمعیتی، نهتنها با کاهش جمعیت مواجهایم، بلکه با دگرگونی همزمان در ساختار و کیفیت جمعیت نیز روبهرو شدهایم و این آمار به ۱.۴۵ رسیده است.
ربیعی ادامه داد: آنچه امروز با آن مواجه هستیم صرفاً کاهش عددی جمعیت نیست، بلکه «تغییر هندسه جمعیت» است، برای نخستین بار، تعداد موالید سالانه به زیر یک میلیون نفر رسیده و سهم سالمندان بالای ۶۵ سال به حدود هشت درصد کل جمعیت افزایش یافته است، این آمارها نشان میدهد ایران بهصورت رسمی وارد مسیر تبدیلشدن به یک جامعه سالمند شده است.
وی با اشاره به شکاف میان سیاستگذاری رسمی و جهان اجتماعی نسل جوان گفت: در سطح سیاست، همچنان درباره ازدواج و فرزندآوری با واژگان قدیمی صحبت میکنیم، در حالی که برای نسل جدید، مفاهیمی مانند کیفیت زندگی، آزادی، امکان تحرک اجتماعی و امنیت آینده تعیینکننده است. نادیدهگرفتن این واقعیتها به معنای اتلاف پنجره جمعیتی و معلقماندن روایت زندگی یک نسل است.
مرتضی محمدزاده معاون سیاسی و اجتماعی استانداری آذربایجانشرقی در این همایش، با اشاره به تحولات جمعیتی کشور از دهه ۱۳۳۰ تاکنون، گفت: ایران در سالهای اخیر با پدیده «حرکت سریع به سمت پیرشدن جمعیت» مواجه شده اس، روندی که در صورت بیتوجهی، ساختار جمعیتی کشور را بهسرعت و بهشدت دستخوش تغییر خواهد کرد.
وی با بیان اینکه این نشست با هدف همفکری و همافزایی برای آینده جمعیتی کشور برگزار شده است، افزود: تغییر در ساختار جمعیتی تابع چند عامل اساسی است که نخستین آن، ارتقای شاخصهای سلامت و افزایش امید به زندگی در دهههای اخیر است، خوشبختانه امید به زندگی در کشور افزایش قابل توجهی داشته و امروز میانگین آن در میان مردان و زنان به حدود ۷۵ تا ۷۶ سال رسیده که دستاوردی مثبت محسوب میشود، اما در عین حال به حرکت جمعیت به سمت سالمندی منجر شده است.
وی دومین عامل تأثیرگذار بر آینده جمعیتی کشور را کاهش شدید نرخ باروری دانست و تصریح کرد: در دهه ۱۳۶۰، نرخ باروری در کشور حدود شش فرزند به ازای هر مادر بود، اما امروز این عدد به حدود ۱.۶ تا ۱.۷ رسیده است، نرخی که حتی از سطح جایگزینی جمعیت نیز پایینتر است و برای حفظ تعادل جمعیتی، نرخ باروری باید دستکم ۲.۱ فرزند به ازای هر مادر باشد*