هفدمین نمایشگاه بین المللی کتاب تبریز و دهمین نمایشگاه مطبوعات آذربایجان شرقی امسال برخلاف سال های گذشته با استقبال چشمگیری مواجه بود و حضور گسترده طبقات مختلف مردم در این نمایشگاه مایه دلگرمی دوستداران فرهنگ و ادب را فراهم آورد.
گمان می رفت این حضور ثمرات خوبی هم بدنبال داشته باشد هر چند همین حضور هم می تواند نشانه هایی از بهبود فرهنگ کتابخوانی را بدنبال داشته باشد اما گشت و گذار در سالن های کتاب و مطبوعات سایه غم را بر چهره اهالی فرهنگ نمایان می کند.
حضور است، شور هست، اما خرید نیست.
چند تن از بازدیدکنندگان در گفتگو با خبرنگار ما نبود کتاب های دلخواه خود را بهانه قرار داده و گفتند: در همه حوزه ها اعم از آموزش و یا داستان و رمان های تازه بویژه در حوزه ترجمه ضعف های زیادی وجود داشت.
جوان حدود ۲۵ ساله ای که خود را مهران و فارغ التحصیل دانشگاه مرکزی تهران معرفی می کند، می گوید: طی چند سال گذشته کارهای چندان خوبی در حوزه نشر اتفاق نیفتاده و بازخورد آن اکنون در نمایشگاه بین المللی کتاب تبریز کاملا مشهود است.
زن و مرد جوانی که دست کودک ۶ ساله خود را گرفته و یک نایلون حاوی کتاب در دستان کودکشان داده اند می گویند: دوست داریم کودکمان کتابخوان شود بنابراین از ۳ سالگی فرزندمان را به مکان های فرهنگی از جمله نمایشگاه کتاب تبریز می آوریم تا از کودکی با کتاب مانوس شود و امروز هم چندکتاب نقاشی و داستان برایش خریده ایم.
حرکت و تفکر این مادر و پدر جوان واقعا تحسین برانگیز است اما وقتی از ترسشان در مورد کتاب های بدآموز می گویند چهره هایشان درهم می رود.
آقای مهریار ادامه می دهد: چندی پیش در مورد کتابی که نحوه خودکشی را به کودک یاد می داد در فضای مجازی مشاهده کردم و امروز در خرید کتاب حسابی وسواس به خرج دادیم و چند کتاب را وقتی تا آخر خواندیم اقدام به خرید کردیم.
به غرفه های کتاب مراجعه می کنم یکی از غرفه داران می گوید به ازدحام نگاه نکنین به جرات می توانته است. گفت خرید نسبت به نمایشگاه قبلی بیشتر از ۵۰ درصد کاهش یافته است و کتاب هایی هم که بفروش می رود اغلب مربوط به حوزه کودکان است.
چند تن دیگر از ناشران هم از افت خرید کتاب خبر داده و گفتند در میان کتاب های به فروش رفته کتاب های داستان و کودکان بوده هرچند میزان فروش هر سال دریغ از پارسال است.
از وی خداحافظی می کنم به دستان بازدیدکننده ها خوب نگاه می کنم واقعا تاسف آور است از هر ۱۰ نفر شاید هم بیشتر تنها یکی دو نفر نایلون خرید کتاب به دست دارد.
چند جوان دیگر هم از مشکلات اقتصادی ناله می کنند. و وقتی میپرسم چقدر پول در جیب دارید، یکی می گوید: پدرم ۱۰۰ هزار تومان داده و دیگری می گوید ۵۰ هزار تومان دارم و با این پول ها نمیشود کتاب خرید.
با این جوانان هم خداحافظی میکنم نگاهی به غرفه های «شکم» می اندازم. ازدحام تاسف برانگیزی می بینم، نگاهی به دستان مراجعه کنندگان این غرفه ها می اندازم، نایلون های خوراکی گویای همه چیز است، نزدیکتر می روم کمی گوش وا می ایستم. آقا این قوطی قیمتیش چقدر است؟ این چند می شود و فروشنده در حالی که کارت بانکیشان را می گیرد می گوید: ۵۰ تومن شده ۳۰ تومن می شود و ….
تاسف عمیقی تمام وجودم را در برمیگیرد. حاضریم برای شکم خود خرج کنیم اما برای غذای روح پول نداریم.
اینکه مشکلات اقتصادی مانع کتابخوانی است شاید درصد بسیار کمی از علت عدم مطالعه را بخود اختصاص دهد، چرا باید جوانی که حاضر است ۱۰۰ هزار تومان در چند غرفه تنقلات که شاید برای بدن مضر هم باشد خرج کند اما برای کتابی که می تواند دوست خوب و همدمش تا سالهای متمادی باشد ریالی خرج کند.
به سالن شهریار محل برپایی دهمین نمایشگاه مطبوعات استان سر می زنم برخلاف سال های گذشته استقبال خوبی صورت گرفته و دلگرمی اهالی رسانه را فراهم آورده است.
هر چند این حضور هم غنیمت است اما باز هم یک جای کار می لنگد، هیچ یک از بازدیدکنندگان به جز مسئولین اشتیاقی به دریافت اطلاعات درغرفه داران ندارند، درخواست روزنامه و نشریه هم نمی کنند. به جز عده معدودی که صرفا برای جمع آوری کاغذ باطله آمده اند و برایشان مهم نیست روزنامه امروز باشد یا سال قبل!
برخی از نشریات از جمله روزنامه فجر آذربایجان، ویژه نامه ای تحت عنوان «اوشاقلار باغچاسی» ضمیمه روزنامه کرده که در قطع کوچک حاوی مطالب آذری آموزنده، جالب و شعر و نقاشی ویژه کودکان است و برای تشویق کودکان به مطالعه آنها را در دستان کوچک آینده سازان کشور قرار می دهند تا شاید انگیزه ای کوچک برای مطالعه در نونهالان بوجود آورد.
راه چاره چیست؟ چطور می توان انگیزه مطالعه را در نسل های جدید بیشتر کرد؟ چرا مطالعه و کتابخوانی اینقدر کاهش یافته است؟ این مسئولان هستند که باید متولیان فرهنگی نه در قالب یکی دو جلسه بلکه با بررسی و پژوهش دراز مدت به آن پاسخ دهند و راهکاری بیاندیشند*
گزارش از: طیبه شایان