گزارش از: تانیش نیوز/طیبه شایان
خوی را نمی‌شود فقط با یک بنا یا یک نام شناخت. شهری است که در کوچه‌ها و بازارش نشانه‌های زندگی قدیم هنوز پیداست. از بارگاه شمس تبریزی و آرامگاه پوریای ولی گرفته تا دروازه سنگی، کلیسای تاریخی و قصه زنی که نامش با روزهای مقاومت مردم این منطقه گره خورده است. این بار بنابه دعوت رسمی شهردار و شورای شهر خوی، گروهی از خبرنگاران و عکاسان آذربایجان شرقی راهی خوی شدند تا در کنار بازدید از جاذبه‌های تاریخی، نگاهی هم به طرح‌های عمرانی و ظرفیت‌های گردشگری این شهر داشته باشند.
این سفر یک‌روزه که با همراهی جواد نجارپور، کارشناس امور رسانه‌ای روابط عمومی شهرداری خوی برگزار شد، نخستین تور گردشگری رسانه‌ای پس از افتتاح بارگاه شمس تبریزی عنوان شد. فرصتی برای دیدن شهری که به نظر می‌رسد هنوز بخشی از ظرفیت‌های تاریخی و گردشگری آن، آن‌طور که باید، به گردشگران معرفی نشده است.
نخستین مقصد خبرنگاران، پروژه جاده شهدای خدمت بود، طرحی به طول یک‌هزار و ۵۰۰ متر که قرار است بخشی از مشکلات ارتباطی شهر را برطرف کند. اهمیت این مسیر تنها به کوتاه‌تر شدن راه‌ها محدود نمی‌شود و اتصال شهرک‌های مختلف و تسهیل رفت‌وآمد ساکنان مناطق کم‌برخوردار نیز از اهداف اجرای آن است.
توحید علی‌نژاد، ناظر پروژه، در توضیح آخرین وضعیت طرح گفت: این پروژه در سه فاز طراحی شده و فازهای بعدی، شهرک خوی را به مسکن مهر و شهرک ولیعصر متصل خواهند کرد.
به گفته وی، فاز نخست پروژه حدود ۹۰ درصد پیشرفت دارد و باقیمانده عملیات آسفالت آن قرار است طی یک ماه آینده به پایان برسد. اعتبار پیش‌بینی‌شده برای کل پروژه نیز ۶۰ میلیارد تومان اعلام شده است.
قویدل، مسئول سازمان عمران و بازآفرینی شهرداری خوی، نیز این طرح را از پروژه‌های شاخص شهر در زمینه توسعه زیرساخت‌های ارتباطی دانست.
از جاده و عملیات عمرانی، مسیر خبرنگاران به ارتفاعات مشرف به شهر تغییر کرد، جایی که پارک کوهستانی خاتون در حال احداث است. موقعیت این مجموعه و چشم‌انداز آن به شهر، ظرفیت تبدیل‌شدنش به یکی از فضاهای تفریحی خوی را نشان می‌دهد. این پارک از نظر موقعیت کوهستانی، یادآور عینالی تبریز است و در صورت تکمیل، می‌تواند بخشی از نیاز شهروندان به فضاهای تفریحی و گردشگری را پاسخ دهد.
البته معرفی چنین طرح‌هایی زمانی کامل می‌شود که در کنار پیشرفت عملیات اجرایی، درباره زمان بهره‌برداری و امکانات نهایی آن‌ها نیز اطلاع‌رسانی روشنی صورت بگیرد؛ موضوعی که برای شهروندان و گردشگران اهمیت دارد.
از جشنواره‌های فرهنگی تا فرصت‌های تازه گردشگری
در حاشیه این بازدیدها، آقای چهره‌آرا، رئیس شورای اسلامی شهر خوی، در جمع خبرنگاران آذربایجان شرقی حاضر و از تأثیر رویدادهای فرهنگی بر معرفی این شهر سخن گفت.
وی برگزاری جشنواره ملی موسیقی خوی و جشنواره بین‌المللی ده‌روزه شمس تبریزی را از اتفاقات مهم فرهنگی شهر برشمرد و اظهار کرد که این رویدادها بازتاب گسترده‌ای در سطح کشور داشته‌اند.
چهره‌آرا با اشاره به جایگاه شمس تبریزی افزود: شمس ظرفیتی ارزشمند برای کشور است و برنامه‌های مرتبط با این شخصیت، علاوه بر اهمیت معنوی، می‌توانند زمینه ایجاد ارزش اقتصادی و رونق گردشگری را نیز فراهم کنند.
او همچنین به خواهرخواندگی خوی و قونیه اشاره کرد و این ارتباط را فرصتی برای گسترش تعاملات فرهنگی و بین‌المللی دانست.
رئیس شورای اسلامی شهر خوی در ادامه، حضور خبرنگاران تبریز را در شمار نخستین گروه‌های رسانه‌ای بازدیدکننده از بارگاه شمس پس از افتتاح آن، اتفاقی قابل توجه توصیف کرد.
اما آنچه در این میان اهمیت دارد، تبدیل این ظرفیت‌ها به جریان مستمر گردشگری است؛ جریانی که تنها با برگزاری جشنواره یا افتتاح یک مجموعه شکل نمی‌گیرد و به معرفی هدفمند جاذبه‌ها، فراهم‌کردن امکانات اقامت و خدمات مناسب و ارتباط مستمر با رسانه‌ها نیاز دارد.
بازار قدیمی؛ جایی که تاریخ هنوز جریان دارد
پس از بازدید از پروژه‌های عمرانی، نوبت به بخش تاریخی شهر رسید. قدم‌زدن در پیاده‌راه سنگ‌فرش و گذر از دالان‌ها و طاق‌نماهای بازار تاریخی خوی که مشابه بازار قدیمی و سرپوشیده و تاریخی تبریز است، تصویری متفاوت از این شهر پیش روی خبرنگاران گذاشت.
بازار، برخلاف بناهایی که تنها به‌عنوان آثار تاریخی دیده می‌شوند، همچنان با زندگی روزمره مردم ارتباط دارد. حجره‌ها، رفت‌وآمدها و معماری قدیمی آن، گذشته و امروز را در کنار هم قرار داده‌اند. برای عکاسان نیز هر گوشه بازار، از بازی نور در فضای سرپوشیده تا جزئیات آجرکاری و طاق‌ها، سوژه‌ای برای ثبت بود.
در ادامه، دروازه سنگی خوی و محوطه اطراف آن مورد بازدید قرار گرفت؛ اثری که از گذشته تاریخی و موقعیت ویژه این شهر حکایت دارد. عمارت بلدیه نیز مقصد بعدی بود؛ بنایی با پیشینه معماری دوره قاجار که در کنار ارزش تاریخی، توجه به مرمت و نگهداری آن را ضروری می‌کند.
این بناها بخشی از هویت شهری خوی هستند؛ میراثی که حفظ آن‌ها باید هم‌پای اجرای طرح‌های جدید عمرانی دنبال شود.
از شمس تبریزی تا پوریای ولی؛ دو نام، یک شهر
سفر به خوی بدون حضور در بارگاه شمس تبریزی کامل نمی‌شد. نام شمس، عارف نامدار و پیوند او با مولانا، از مهم‌ترین سرمایه‌های فرهنگی این شهر است؛ ظرفیتی که می‌تواند علاقه‌مندان بسیاری را از داخل و خارج کشور به خوی بکشاند.
خبرنگاران پس از بازدید از بارگاه شمس، به آرامگاه پوریای ولی رفتند؛ پهلوانی که نامش در فرهنگ ایرانی با جوانمردی و اخلاق پیوند خورده است.
قرارگرفتن این دو نام در کنار دیگر آثار تاریخی خوی، امکان تعریف مسیرهای متنوع گردشگری را فراهم می‌کند؛ از گردشگری عرفانی و ادبی گرفته تا تاریخ، معماری و فرهنگ عامه. چنین ظرفیتی زمانی به نتیجه می‌رسد که جاذبه‌های شهر به‌صورت یک مجموعه به گردشگران معرفی شوند، نه آنکه هر کدام جداگانه و برای مدتی کوتاه مورد توجه قرار گیرند.
کلیسایی در میان مزارع
کلیسای سرکیس مقدس، معروف به سورپ سرکیس، مقصد دیگری بود که خبرنگاران از آن بازدید کردند. این بنای تاریخی در محدوده شهری خوی و در میان زمین‌های کشاورزی قرار دارد و از آثار مذهبی و معماری قابل توجه منطقه به شمار می‌رود.
پلان مستطیلی، ورودی‌های سنگی، ستون‌های داخلی و نقوش حجاری‌شده، از ویژگی‌های معماری این کلیساست. سنگ‌های آهکی تیره در ساخت بنا به کار رفته‌اند و نقوش صلیب بر برخی از آن‌ها دیده می‌شود. محراب کلیسا نیز با نقاشی‌های مذهبی و طرح‌های گیاهی و اسلیمی تزئین شده است.
وجود چنین آثاری نشان می‌دهد که ظرفیت گردشگری خوی تنها به آثار شناخته‌شده و شخصیت‌های تاریخی آن محدود نیست؛ تنوع مذهبی و معماری منطقه نیز بخشی از هویت این شهر را شکل داده است.
فرصتی برای گفت‌وگوی رسانه‌ها و مدیریت شهری
در جریان این سفر، فرماندار خوی نیز میزبان خبرنگاران بود. این نشست بیشتر از آنکه به اعلام خبر تازه‌ای اختصاص داشته باشد، فرصتی برای گفت‌وگو درباره راه‌های معرفی ظرفیت‌های شهر و توسعه گردشگری بود.
در این دیدار، خبرنگاران پیشنهادهایی از جمله برگزاری هفته فرهنگی خوی در تبریز و معرفی مفاخر و جاذبه‌های خوی در برنامه‌های فرهنگی تبریز را مطرح کردند. همچنین ایده بزرگداشت شمس تبریزی در چارچوب برنامه‌های هزاره مقبره‌الشعرای تبریز مورد بحث قرار گرفت و با استقبال فرماندار خوی روبه‌رو شد.
پیوند رسانه‌ای و فرهنگی میان دو شهر می‌تواند زمینه معرفی متقابل ظرفیت‌های گردشگری را فراهم کند؛ به‌ویژه آنکه فاصله جغرافیایی، اشتراکات فرهنگی و علاقه مردم منطقه به تاریخ و مفاخر آذربایجان، امکان همکاری‌های گسترده‌تری را ایجاد می‌کند. البته تحقق این پیشنهادها به پیگیری و برنامه‌ریزی مشترک دستگاه‌های مسئول نیاز دارد.
قالا قاپیسی و نام زنی که در حافظه مردم مانده است
در میان مقصدهای این سفر، بازدید از قلعه و دژ تاریخی قالا قاپیسی با روایتی متفاوت همراه بود؛ روایت بالا زر خانم، زنی که نامش در حافظه شفاهی مردم آذربایجان با شجاعت و مقاومت گره خورده است.
بر اساس روایت‌های محلی، بالا زر خانم در جریان درگیری‌های سال ۱۲۹۷ خورشیدی در خوی، هنگامی که نیروهای مهاجم به شهر حمله کرده بودند و شماری از مدافعان عقب‌نشینی می‌کردند، با تپانچه به میدان آمد و با فریاد «من به جای شما می‌جنگم» آنان را به ادامه مقاومت تشویق کرد.
نام او در ترانه ترکی «الده توپانچا بالا زرخانیم» نیز زنده مانده است؛ ترانه‌ای که در حافظه فرهنگی مردم منطقه، یادآور دلاوری و ایستادگی اوست.
روایت بالا زر خانم، فارغ از جزئیاتی که نیازمند بررسی اسناد تاریخی است، نشان می‌دهد که بخشی از تاریخ یک منطقه تنها در کتاب‌ها و بناها ثبت نشده، بلکه در ترانه‌ها و خاطرات نسل‌ها نیز ادامه پیدا می‌کند. معرفی و مستندسازی این روایت‌ها می‌تواند بخشی از برنامه گردشگری فرهنگی خوی باشد؛ به‌خصوص اگر پژوهشگران محلی و مراکز تاریخی برای ثبت دقیق‌تر این میراث همکاری کنند.
پل خاتون؛ ایستاده در گذر زمان
آخرین بخش این گشت رسانه‌ای، بازدید از پل خاتون بود؛ اثری تاریخی که همچنان در چشم‌انداز خوی جای دارد و از گذشته این منطقه روایت می‌کند.
پل‌ها در تاریخ شهرها تنها راه عبور نبوده‌اند؛ آن‌ها نشانه‌ای از ارتباط میان مردم، مسیرهای رفت‌وآمد و شکل‌گیری زندگی در اطراف خود بوده‌اند. پل خاتون نیز در کنار دیگر آثار تاریخی خوی، بخشی از مجموعه‌ای است که با رسیدگی و معرفی مناسب می‌تواند برای گردشگران جذاب باشد.
این سفر یک‌روزه، تصویری از دو چهره خوی را پیش روی خبرنگاران گذاشت؛ شهری که از یک سو در حال اجرای پروژه‌های عمرانی و توسعه فضاهای شهری است و از سوی دیگر، میراثی تاریخی، فرهنگی و معنوی را در خود جای داده است.
با این حال، آنچه می‌تواند خوی را از یک مقصد گذری به شهری برای اقامت و گردش چندروزه تبدیل کند، پیوند میان این دو ظرفیت است؛ توسعه شهری در کنار حفاظت از میراث، معرفی مستمر جاذبه‌ها، تقویت خدمات گردشگری و استفاده از توان رسانه‌ها.
خوی برای معرفی‌شدن، حرف‌های زیادی برای گفتن دارد؛ از شمس و پوریای ولی تا بازار تاریخی، کلیسا، پل‌ها و روایت زنانی چون بالا زر خانم. مسئله این است که این روایت‌ها چگونه از حافظه مردم و قاب دوربین خبرنگاران فراتر بروند و به تجربه‌ای ماندگار برای گردشگران تبدیل شوند.
