رئیس انجمن جامعهشناسی ایران سالمندی جمعیت را چالش بزرگ اجتماعی دهههای آینده در کشورمان دانست.
شیرین احمدنیا در همایش «آینده جمعیت ایران در نگاه صاحبنظران علوم اجتماعی» در تبریز با اشاره به افزایش شتابان سالمندی جمعیت کشور، درباره پیامدها و مخاطرات اجتماعی این تحول ساختاری هشدار داد.
وی گفت: سالمندی جمعیت در ایران صرفاً یک پدیده زیستی یا پزشکی نیست، بلکه دگرگونیای عمیق در ساختار اجتماعی کشور به شمار میرود.
احمدنیا با اشاره به تجربه یکی از سریعترین گذارهای جمعیتی جهان در ایران گفت: کاهش شدید باروری، افزایش امید به زندگی و کوچک شدن بعد خانوار سبب شده جامعهای که زمانی «جوان» تلقی میشد، بهسرعت به سمت سالخوردگی حرکت کند؛ آن هم پیش از دستیابی به سطحی پایدار از رفاه اقتصادی و نظام تأمین اجتماعی فراگیر. به گفته وی، همین مسئله منشأ بسیاری از مخاطرات آینده خواهد بود.
رئیس انجمن جامعهشناسی ایران خانواده را مهمترین نهاد سنتی حمایت از سالمندان دانست و افزود: کاهش تعداد فرزندان، افزایش اشتغال زنان، گسترش مهاجرتهای داخلی و خارجی و تغییر ارزشها از خانوادهمحور به فردمحور، الگوی سنتی «فرزندِ مراقبِ والد سالمند» را تضعیف کرده است.
وی این وضعیت را نشانه فرسایش سرمایه اجتماعی درون خانواده دانست و هشدار داد در صورت نبود جایگزین نهادی و سیاستی، سالمندان با خطر تنهایی، انزوای اجتماعی و بیپناهی مواجه خواهند شد.
احمدنیا با انتقاد از نگاه همگن به سالمندان در سیاستگذاریها تصریح کرد: سالمندی در ایران بهشدت با نابرابریهای طبقاتی، جنسیتی و منطقهای گره خورده است.
به گفته وی سالمندان روستایی در مقایسه با سالمندان شهری، زنان سالمند بهویژه بیوهها و سالمندان فاقد سابقه بیمه و اشتغال رسمی، بیش از دیگران در معرض فقر، محرومیت و طرد اجتماعی قرار دارند.
وی تأکید کرد: اگر سالمندی با فقر همراه شود، با پدیده «سالمندی آسیبپذیر» روبهرو خواهیم بود که میتواند به بحرانهای اخلاقی و اجتماعی گسترده منجر شود.
این جامعهشناس افزایش جمعیت سالمند را بهمعنای کاهش نسبت جمعیت فعال و شاغل دانست و گفت: فشار بر صندوقهای بازنشستگی، افزایش هزینههای درمان و مراقبت و کاهش توان تولیدی جامعه از جمله پیامدهای این روند است.
وی افزود: در چنین شرایطی، تنشهای بیننسلی شکل میگیرد؛ جایی که نسل جوان سالمندان را مصرفکننده منابع و سالمندان نسل جوان را بیمسئولیت نسبت به ارزشهای گذشته تلقی میکنند. اگر این شکاف مدیریت نشود، همبستگی اجتماعی آسیب خواهد دید*